Dünya genelinde 100 yıldan uzun süredir kutlanan 8 Mart Kadınlar Günü, cinsiyet eşitsizliği ve ayrımcılık konularında farkındalık yaratıyor.
1. NASIL BAŞLADI?
8 Mart Dünya Kadınlar Günü, işçi hareketinden doğdu. Tohumları 1908’de New York’ta 15 bin tekstil işçisi kadının daha kısa çalışma saatleri, daha iyi ücret ve seçme hakkı talebiyle yürümeleriyle atıldı. Bir yıl sonra Amerika Sosyalist Partisi, 8 Mart’ı ‘Ulusal Kadınlar Günü’ ilan etti. Bu özel günü uluslararası hale getirme fikrini ortaya atan ilk kişi ise Alman komünist ve kadın hakları savunucusu Clara Zetkin’di. Zetkin, 1910’da Kopenhag’da toplanan Uluslararası Emekçi Kadınlar Konferansı’nda ‘Dünya Kadınlar Günü’ fikrini önerdi. Konferansa 17 ülkeden katılan 100 kadın, öneriyi oy birliğiyle kabul etti. İlk uluslararası etkinlikler 1911’de Avusturya, Danimarka, Almanya ve İsviçre’de düzenlendi. Dünya Kadınlar Günü’nün 100’üncü yıl dönümü 2011’de büyük organizasyonlarla kutlandı. 1977’de Birleşmiş Milletler’in Dünya Kadınlar Günü’nü kabul etmesiyle gün resmiyet kazandı. BM her yıl için özel bir tema belirlemeye başladı. 1996’da belirlenen ilk tema ‘geçmişi kutlamak, geleceği planlamak’ şeklindeydi.
2. NEDEN 8 MART?
‘Dünya Kadınlar Günü’ fikrini ortaya atan Clara Zetkin’in aklında belirli bir tarih yoktu. Birinci Dünya Savaşı sırasında, 1917’de Rus emekçi kadınlar, “Ekmek ve barış istiyoruz” sloganlarıyla sokaklara çıkmıştı. Eylemlerin dördüncü gününde Rus Çarı tahttan indirildi. Kurulan geçici hükümet ise kadınlara seçme hakkı tanıdı. Rusya’daki kadın eylemlerinin başlangıcı, Jülyen takvimine göre 23 Şubat’tı. Dünya genelinde daha yaygın biçimde kullanılan Miladi (Gregoryen) takvimde bu tarih 8 Mart’a denk geliyordu.
3. NASIL KUTLANIYOR?
8 Mart Dünya Kadınlar Günü birçok ülkede resmî tatil. Çin’de birçok kadına yarım gün izin veriliyor. Küresel düzeyde ise binlerce etkinlik yapılıyor. Bunlara yürüyüşler, konuşmalar, konserler, sergiler ve tartışmalar da dahil. Kadınlar için 8 Mart hak, eşitlik, özgürlük ve dayanışmayı temsil ediyor. Yürüyüş ve mitingler düzenlenerek bu mücadele dile getiriliyor. Türkiye’de 8 Mart resmî tatil değil, ancak kadınlar ülke genelinde yürüyüşlerle ve mitinglerle dayanışma ve hak arayışını sürdürüyor.
4. NEDEN MOR KIYAFET?
Dünya Kadınlar Günü internet sitesine göre 8 Mart’ın renkleri mor, yeşil ve beyaz. Web sitesinde, “Mor, adalet ve saygınlığı ifade ediyor. Yeşil, umudu temsil ediyor. Beyaz ise tartışmalı bir kavram olsa da saflık anlamına geliyor. Renkler 1908’de İngiltere’deki Kadınların Sosyal ve Politik Birliği (WSPU) tarafından belirlendi” ifadeleri yer alıyor.
5. KUTLAMA MI PROTESTO MU?
Dünya Kadınlar Günü’nde kadınların toplum içinde, siyasette ve iş hayatında elde ettiği başarıları kutlanıyor. Ancak aynı zamanda 8 Mart’ın kökleri hâlâ sesini duyuruyor. Cinsiyet eşitsizlikleri vurgulanıyor ve protestolar düzenleniyor.
6. TÜRKİYE’DE NE ZAMAN BAŞLADI?
Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk, “Dünyada hiçbir kadını, milletini kurtuluşa ve zafere götürmekte Anadolu kadınından daha fazla çalıştım diyemez” demişti. Türk kadını yeri geldiğinde cephede yer alan cefakâr ve vefakâr kadınlardı. Ancak yine de gelişen dünyada bizim de sahip olmamız gereken haklar yok değildi. Türkiye’de ‘Dünya Kadınlar Günü’ ilk kez 8 Mart 1921’de ‘Emekçi Kadınlar Günü’ olarak kutlanmaya başlandı. Yıllar içinde kutlamalar da kabına sığmadı ve 1975’ten itibaren sokaklara taştı. 12 Eylül 1980 darbesinden sonra 4 yıl boyunca kutlama yapılmadı. Ancak 1984’ten itibaren her yıl aynı günde çeşitli kadın örgütleri başta olmak üzere hep kutlandı. Bugün de hala kutlanıyor.
7. RESMİ TATİL Mİ?
Pek çok ülkede resmî tatil. Dünya genelinde çiçek satışlarının 8 Mart ve öncesindeki birkaç günde neredeyse iki kat arttığı belirtiliyor. Her ne kadar Çin’de çalışan kadınlara yarım iş günü izin verilmesi resmi makamlar tarafından tavsiye edilse de işverenler buna pek kulak asmıyor. ABD’de ise mart ayı ‘Kadınların Tarihi’ olarak kabul ediliyor ve Beyaz Saray, Amerikalı kadınların başarılarını sıralayan bir bildiri yayınlıyor.
8. ERKEKLER GÜNÜ VAR MI?
Evet, var. 19 Kasım her yıl ‘Dünya Erkekler Günü’ olarak birçok etkinliğe sahne oluyor. Ancak 19 Kasım, BM tarafından resmi kutlama günü olarak tanınmış değil. 1990’lardan bu yana 60’tan fazla ülkede düzenlenen ‘Dünya Erkekler Günü’ etkinliklerinde odak noktası genellikle erkeklerin ve erkek çocukların sağlığı, cinsiyet eşitliğinin güçlendirilmesi ve olumlu erkek rol modeller oluyor.
