Anadolu’nun kadim bakım ve şefkat geleneği olan bitki çayları kış aylarında içimizi ısıtırken, bilinçsiz kullanımda ciddi sağlık risklerini de beraberinde getiriyor
Annelerimizin ateşimiz çıktığında ıhlamur kaynatması, boğazımız ağrıdığında adaçayı demlemesi yaşadığımız kültürün en kıymetli parçalarından biri. Ancak modern tıp bu geleneksel uygulamaların her birey ve her koşulda aynı derecede güvenli olmayabileceğini hatırlatıyor. Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Zeynep Altın, bitki çaylarını tamamen reddetmek yerine, doğru bitkinin, doğru kişide ve doğru dozda kullanılması gerektiğini savunuyor.
‘DOĞAL ZARARSIZDIR’ YANILGISI
Toplumda bitki çaylarının tamamen zararsız olduğu yönünde yaygın bir kanaat bulunmakla birlikte bu ürünler de ilaçlar gibi vücuda alındıktan sonra karaciğer ve böbrekler tarafından parçalanan aktif maddeler içeriyor. Kontrolsüz ve uzun süreli tüketim karaciğerde toksik etkiler oluşturabiliyor. Doç. Dr. Altın, klinik ortamda yeşil çay ekstresi, sinameki ve aloe vera gibi bitkilerin kontrolsüz kullanımına bağlı ciddi karaciğer ve böbrek hasarı olguları takip ettiklerini vurguluyor.
Bitki çaylarının asıl faydası içeriğindeki polifenoller ve antioksidan maddelerden geliyor. Ancak bu şifa yanlış tüketim alışkanlıklarıyla zarara dönüşebiliyor.
BAL VE PEKMEZ ISITILMAMALI: Bal veya pekmez 40-45 derecenin üzerindeki sıcaklıklarda eklendiğinde içindeki hassas enzimler kayboluyor ve ürün sadece bir şeker yükü haline geliyor.
MÜMKÜNSE ŞEKERSİZ TÜKETİN: Rafine şeker eklenen çaylar kan şekerinde hızlı dalgalanmalara yol açarak bağışıklık sistemini zayıflatıp iyileşme sürecini uzatıyor. Çaylar mümkünse şekersiz, tatlandırılacaksa ılık hale geldikten sonra çok az miktarda bal veya pekmezle tüketilmeli.
TANSİYONU OLANLAR DİKKAT: Meyan kökü vücutta kortizol benzeri etki yaparak tansiyonu yükseltiyor ve kalpte ritim bozukluklarına yol açıyor.
KAN SULANDIRICI ALINIYORSA: Adaçayı, zencefil, zerdeçal ve yeşil çay gibi bitkiler kan sulandırıcılarla tüketildiğinde diş eti veya burun kanaması gibi riskleri artırıyor.
DİYABET HASTALARINA UYARI: Tarçın veya aloe vera gibi bitkiler şeker ilaçlarıyla etkileşime girerek gece saatlerinde tehlikeli olabilecek ani hipoglisemilere (şeker düşmesi) neden oluyor.
AMELİYAT ÖNCESİ BIRAKIN: Cerrahi bir operasyon planlanıyorsa bitki çaylarının en az 1-2 hafta önceden bırakılması hayati önem taşıyor. Zencefil, sarımsak ve yeşil çay gibi bitkiler ameliyat sırasında kontrolü zor kanamalara yol açabilirken; bazı bitkiler de anestezi ilaçlarının etkisini öngörülemez hale getirerek kalp ritim problemlerine zemin hazırlıyor.
